Although Cockfighting was mentioned in Vietnamese history over 700 years ago, there is no surviving cockfighting manual from that period. Most Vietnamese cockfighting manual in modern time are based on Kê Kinh. Đạo Kê, or "Way of Gamefowl" is a culture of the people who practice Kê Kinh. The author of Kê Kinh was believed to be Commander Lê Văn Duyệt (1763-1832).

An English translation of Kê Kinh is not available. The document written in Vietnamese is published here just to give readers an idea of the culture. Each sentence of the long poem describes the physical characteristic of gà nòi, scales, the various styles and counter styles, how to select gamefowl etc...





Tả Quân Lê Văn Duyệt

Kê Kinh
Đây là bản Kê Kinh được đăng trên báo Nông cổ mín đàm, 1902.
Có ít nhất là hai bản Kê Kinh với nội dung khác nhau chút đỉnh.
Theo nhiều tài liệu thì tác giả của Kê Kinh chính là Tả Quân Lê Văn Duyệt. (1763-1832 )


Trời xuân nương ngọn đèn hoa,
Thừa nhân xem thấy sách gà Phạm Công
Dạy răn chẳng sót mảy lông,
Từ đây mới hãn phép trong rất mầu.
Trước phân văn võ làm đầu,
Kim, mộc, thủy, hoả, thổ hầu phân minh.
Ngũ thể là ứng ngũ hành
Tương sanh, tương khắc cho đành can chi.
Hình công, hình phụng, hình qui,
Cần trên cần dưới coi thì cho thông.
Lại tường từ cái thép lông,
Hạt mao trước võ phẩm đồng phước kê.
Gặp gà võ thử nên ghê,
Tượng mao viên phát ai hề dám đương.
Bất câu ô, xám, ó, vàng.
Một mình năm sắc rõ ràng gồm văn.
Lông đuôi mà có quầng trăng,
Mã dài chí gối thiệt là tước linh.
Cánh lông trổ chín lưu tinh,
Hai bên mười tám tài tình xiết bao.
Thuần văn thuần võ làm sao,
Văn pha võ lộn dường nào vẽ cho ?
Mã kim nhỏ nhẻ không to,
Lông ngời cho ướt thiệt đồ thuần văn.
Lá tre to trọi hai phần,
Sắc không khô ướt nó rằng văn pha.
Thép lông thuần võ kể ra.
Màu khô mã lại ấy là võ tinh.
Lại mã dài ướt hoà mình,
Võ pha là thế phải nhìn mà phân.
Sắc lông bày tỏ ân cần,
Lỡ văn lỡ võ sao rằng lỡ pha.
Mồng co, mồng lái văn hòa,
Mồng chóc, mồng trập danh là võ quan,
Mồng khe, mồng trích rõ ràng văn pha.
Ðầu mình đã tỏ gần xa,
Sau này ta sẽ bảo mà bộ chơn.
Sao rằng văn giáp danh xưng,
Sao rằng võ giá rằng thuần rằng pha ?
Bất câu xanh, xám, trắng, ngà,
Ðường đất cho nhỏ, vảy mà cho trơn.
Ngón dài thắt nhỏ thời hơn,
Cựa kim đóng thấp ấy chơn văn thuần.
Khai mương vảy dóng khô vi,
Chơn như gà chết võ thuần chẳng sai.
Còn như đại giáp bài khai,
Ðường đất sợi chỉ thiệt tài văn pha.
Chơn dầu vảy cọp tỏ ra,
Ðường đất thô lớn ấy là võ xen.
Cựa mà có đóng trong huyền,
Nhọn cũng như buá võ tuyền vậy vay.
Cựa đao hoặc lớn mà ngay,
Thấy thời cho biết nó rày võ pha.
Văn thuần ăn võ thuần mà,
Võ thuần ăn đặng văn pha rất mầu.
Văn pha với võ địch nhau,
Thắng vì nhờ vảy ai hầu hơn ai.
Vảy lông trái thế một hai,
Kém vảy bổn mạng dễ nài đứng lâu.
Phải tường bổn mạng ở đâu,
Cứ vảy ngón giữa kể hầu chẳng sai.
Hai mươi hai vảy sấp ngoài,
Mười bảy mười tám thường tài thiếu chi.
Vảy độ cứ xuống mà suy,
Ðừng cho núng dập phải ghi vào lòng.
Hậu cước liên lộ song song,
Vảy thời trên cán cho thông một đường.
Ðừng cho nát nẩm loạn hàng,
Ðứng càng lâu nước, lại càng đá năng.
Vảy hậu một đàng thẳng băng,
No nê khỏi cựa mới rằng bền cho.
Dầu mà khai hậu nhỏ to,
Phía bên vấn cán chẳng lo chút nào.
Phép vảy không kể xiết bao,
Thương người lầm lỗi phải trao tâm truyền.
Cho tường là vảy tam truyền,
Cho tường là vảy chướng thiên chỗ nào.
Câu loan tình trạng làm sao,
Ngư lân, yến nguyệt tài cao thế gì,
Ba hàng rốt chậu vảy qui,
Hoành hoành chỉ địa ai thời dám đương.
Châu giáp, huyền giáp phải tường,
Châu hơn đã hãn huyền nhường lại châu.
Nhựt thần vảy đóng ở đâu,
Ðóng mà ngang cựa để hầu phòng thương.
Lạc mai giáp đóng phi thường,
Hoặc bày dưới cựa hoặc tường lên trên.
Khai vương giữa chậu hoặc bên,
Chẳng sớm thời muộn chẳng quên đòn tài.
Hai hàng dầu cách dặm dài,
Nhứt cách nhứt chiếu quầng hoài phải kiêng.
Long ẩn mà có ẩn huyền,
Nước ba thời thấy đá phiên một đòn.
Cao nào ngón giữa ẩn son,
Qua khuya một chút chúng lòn chạy ngang.
Bạch giáp hoa hồng ai tày,
Ðá hầu một nước chơn rày như son.
Suất châu ba giáp sổ tròn,
Ai chịu cho nổi ba đòn Từ cung.
Sát chậu một vấn bít bồng,
Ðá xen đá bại anh hùng phải kinh.
Bát chỉ nhơn tự gá danh,
Ðôi chơn nhựt nguyệt anh linh chẳng vừa.
Hổ đầu ngón giữa chẳng chừa,
Ðá sơ chẳng chết cũng ngơ ngẩn đầu.
Liên giáp vảy ấy thiếu đâu,
Ðóng mà ngang cựa ai nào dám trông.
Ðã phần phép giáp phép lông,
Lại dạy một phép cho thông lựa gà.
Ăn thua vì bởi người ta,
Gà hay thất cách ắt là phải thua,
Hiệp cách dầu mấy cũng mua,
Thất cách đem tới mà cho chẳng màng.
Chẳng lựa ô, tía, xám, vàng,
Mã nhỏ mà ướt lượng toan lượng tào.
Cổ cần đoạn một liên nhau,
Mỏ xuôi, mình phụng, mồng dâu, mình dài.
Hai vai cánh thiệt hai vai,
Vảy đóng cho mỏng chơn dày phân ba.
Ngón dài nhỏ thắt tằm nga,
Ðường đất như chỉ đóng sà cựa kim.
Cần tròn hay lận hay lanh,
Ðùi thời đùi ếch mắt thêm hoả tròng.
Cằm thời cho khít làm song,
Sâu lườn xương rộng sức trong như thần.
Cho hay là thể thuần văn,
Ðịch cùng võ thể mười phần toàn công.
Con nào đầu lớn khô lông,
Mình mà tròn tượng, chơn phồng phân hai.
Vảy mang ngón chẳng đặng dài,
Mồng chóc mã lại dưới hai cựa tròn,
Mắt thời lớn loả ngoài khuôn,
Vảy thời to kịch hình dung võ toàn,
Ðá thời động địa kinh thiên,
Sánh cùng căn thể thủ thành đặng đâu.
Thuần văn thuần võ dạy đầu,
Văn pha võ lộn sau hầu biện phân.
Hỡi xin giữ dạ ân cần,
Từng chơi biện đặng, phải từng xét suy.
Dạy cho đủ trạng gà kỳ,
Thủ vĩ tương cận thấy thì phải kiêng.
Danh là gà thể triều thiên
Cổ trên cất đứng, đuôi liền cúi cung.
Hình như phụng võ phong trung,
Phép gà cho gã anh hùng không hai.
Mồng rồng mà ngón lại dài,
Chơn dầu hèn xấu danh ai dám đồn.
Con nào gối chí hậu môn,
Hình như Lữ Vọng câu buông Vị hà,
Một đời cho nhẫn đến già,
Mỗi trường mỗi cậy, tài mà đòn sau.
Gà tréo tay trói càng mầu,
Tài hay sanh sát gẫm âu khác thường.
Gà nào chơn đóng hai hàng,
Về tên ngang cựa đâm càng nên ghê.
Coi gà biến hoá nhiều bề,
Ðành rằng sanh khắc chớ hề mạng chi.
Tại mình coi chẳng hay suy,
Có thua rồi trách, trách thì dở hay.
Xin coi hiệp cách như vầy,
Bách chiến bách thắng phép nay đã bàn.
Sách xem phải nghĩ thời tường,
Hữu trung hình ngoại rõ ràng chẳng sai.
Người hiền coi mạo biết tài,
Vật hay nó cũng bày ngoài hình dung.
Giống gà rất đỗi anh hùng.
Cũng gồm năm đức cũng thông trăm tài.
Cổ liền, lườn thẳng lớn dài,
Vụ xương nặng đúc, ức hai bên dày.
Cổ cần càng vắn càng hay,
Khô chơn, thắt ngón cho gầy thời hơn.
Mình như bắp chuối chẳng nhường,
Vảy nước dưới cựa có tường hay chăng.
Vừa đóng tới cựa thời ăn,
Bằng không tới cựa nhọc nhằn công nuôi.
Phao câu liền chặt bền rồi,
Lừa mình, qui bối hẳn hòi cả gan.
Xám khô, Ô ướt ai ngang,
Danh rằng khuyết thạch danh vang bằng truyền.
Gà trên gà dưới phải bàn,
Cổ trường mà dẹp băng ngang thượng hành.
Cổ môn mà vắn ngỡ ngàng,
Lội lặn ở dưới khó dằn lên trên.
Dạy cho các thứ hư nên,
Chơn mình tốt cả, sắt bền như cưa.
Ô ăn gà tiá có thừa,
Tiá ăn gà nhạn một giờ chẳng lâu.
Nhạn ăn gà xám rất mau,
Xám ăn vàng ó, vàng hầu ăn ô.
Bảo cho mấy kế ăn thua,
Nằm lòng gắng gỏi cũng mua mà dùng.
Thế ấy mấy ai đương cùng,
Xa quăng mới dám chẳng dung giao đầu.
Xa quăng cầu ít đặng đâu,
Nằm lòng: cấn gối thấy hầu phải kiêng.
Gà quăng mười nước chẳng hiền,
Các thế phải nhường cả trường đều kinh.
Kiếm cho gà trụ tài tình,
Người đá như sấm trong mình chẳng hư.
Nằm lòng trụ dập, trụ quanh,
Trụ dập các thế thế nào cũng hơn.
Chấm bợ ai thấy cũng nhờn,
Ðá mé ăn đặng bởi hơn ngang đòn.
Ðá ngang ăn đá sỏ non,
Mé rồi thêm bợ thì còn sỏ đâu,
Gà sỏ tài đâm rất mầu,
Ðậm ăn gà mé thế hầu chẳng sai.
Mé ăn gà sỏ hoài hoài,
Sỏ ăn hầu, vậy hầu ăn chong.
Thế nào giữ thế cho ròng.
Kẻo nó hay phản phép trong không thường.
Trước đà phân thế xa gần,
Lại truyền phép vảy vân vân tỏ bảy.
Trăm hay chẳng bằng độ may,
Tam tài hễ có thời may muôn phần.
Ba cái kề xuống ân cần,
Ðã ròng sỏ mé sút bằng cũng ăn.
Dặm chiếc ba cái răn răn,
Tam tài chánh hiệu mười phần chẳng ngoa.
Ðóng liền ba cái kề ba,
May đá lịch bại nữa mà hãy quăng.
Vảy ấy nó ăn không chừng,
Nó đá có cái thiệt chưn, gãy cần,
Hồng sa phủ xuống sống chơn,
Khum khum vòng trái mười phần độ may.
Nguyệt luân vảy tợ hưng đoài,
Biết đá lịch bại thấy hoài chẳng không.
Ẩn tinh to nhỏ không cùng,
Nó ẩn dưới chậu danh đồng ẩn long.
Thỉ dực vầy tên làm song,
Tài hay lịch bại, đá thì hay quăng.
Nguyệt phủ la vảy buá trăng,
Thân nội cái vảy dường chưng buá hình.
Hai hàng vảy đóng rành rành,
Hai bên đâu lại hiệu danh giao đầu.
Ác tinh vảy ấy cũng mầu,
Ðóng bằng hột tấm : đá đâu cũng tàng.
Những trên mấy vảy nhứt ban,
Thảy tài lịch bại rõ ràng phải âu.
Thứ ba chỉ vảy nhiệm mầu,
Thần cơ tỏ hết trước sau phải bày.
Nghịch lân là vảy dư thay,
Hể đá thì hại ai hầu chẳng kiêng.
Phân nhau nó đóng dị hình,
Bất luận hàng ngũ biết tình khúc lân.
Nhơn tự nội đóng răn răn,
Vảy ấy tài bợ dữ bằng thần lôi.
Huyền châm vảy tượng lắm ôi,
Cáp gà ta phải thông coi kẻo lầm.
Vẩy ấy nó ăn vảy son,
Son ăn vảy mực, mực còn ăn vương.
Vương ăn nhựt tự tài thường,
Nhựt ăn công tự cho thường mới hay.
Công ăn bán nguyệt chẳng chầy,
Bán nguyệt ngoại lộ ăn rày kim qui.
Kim qui ăn khẩu tự di,
Khẩu tự nó chẳng kể gì cúc kim.
Cúc kim là vảy đàn em,
Trời sanh phải chịu thua dèm vảy kia.
Vảy song nhiều vảy éo le,
Phải truyền cho biết mà đề ăn thua,
Vảy nhỏ thì ăn vảy to,
Vảy dưới hộ trì nó chấp vảy trên.
Vảy khô ăn ướt đã liền,
Tả biên ăn đặng, hữu biên là thường.
Dạy bày vảy độ cho tường,
Ðóng trên ngón nội một đường mọc lên.
Gà may vảy độ nảy liền,
Mấy vảy mấy độ ăn toàn chẳng chơi.
Nhơn tự hoặc chỉ ngoài này,
Hoặc năm ba vảy như ngòi tự nhơn.
Mấy chữ mấy độ là chừng,
Ăn đã hết độ thì đành đem ra.
Vảy may vảy rủi đâu là,
Hư có vảy ngoại thiệt là chẳng may.
Ngoài chỉ một hai vảy rày,
Ấy là vảy rủi kể bày chớ nuôi.
Vấn ngang trên cựa rủi rồi,
Tam tài dầu có chẳng bồi đặng đâu.
Tam tài ngăn xuống thêm sầu,
Ngăn trên may độ gẫm âu hoài hoài.
Áp khẩu đường chém chẻ hai,
Ðóng trên các vảy sổ dài xuống nay.
Vảy độ nó chỉ ra rày,
Ấy là nó đó như dày cái kim.
Hoặc ngang hoặc chánh trung tâm,
Nuôi thì tốn lúa, đá thêm thua tiền.
Ðã phân vảy rủi vẽ viên,
Lại dạy lựa ngón móng biên, móng rồng.
Hình tằm, đầu trích độc hung,
Ngón nhỏ nhặt vảy ai hầu dám qua.
Lưỡng nghi vảy đá mé mà,
Ðóng đôi trên dưới thuận hoà đệ huynh.
Vảy chẻ nhơn tự quấn xen,
Vảy nguyên mà chẻ như hình tự nhân.
Nguyệt luân đóng vảy tròn hơn,
Ðóng trên đóng dưới cửa thần thinh không.
Nhơn tự cả thảy song song,
Nguyệt luân đôi cựa cũng dòng trúng đôi.
Móng ròng đá ẩn mà thôi,
Giao đầu nhập nôị cũng nòi đá ngang.
Nhập nội thế bảo cho tàng
Hàng vảy biên ngoại đổ tràn vô trong.
Tròng không thì dạng cũng không,
Thượng hạ có vảy giữa không có gì,
Vảy nghiên vảy phúc chia đi,
Ðá ăn người thấy cũng vì bộ chơn.
Vảy phúc rạch nhứt rành rành,
Vảy cái nó đóng như hình phát biên.
Vảy chưa một sắc vạn tuyền,
Dáng trổ một vảy sắc liền khác đi.
Sát nhơn chánh hiệu phải ghi,
Hai vên đều có phải vì phải kiêng.
Hai chưn vảy cút đôi bên,
Hiệu là song cút đá liên đá chồng.
Dưới cựa ba vảy song song,
Lại dặm một vảy nằm cùng một bên.
Nó là tứ thánh thiệt tên,
Hoặc ngang qua cựa dưới trên có thường.
Lên thì thấy nó đá ngang,
Dưới thì đá bợ, lại mằn hầu chơi.
Ngón giữa vảy đóng an nơi,
Tướng lân là hiệu đời đời nghe danh.
Như khẩu có vảy giăng ngang,
Vảy xa ra khỏi thấy càng hay quăng.
Gà người dày lớn mấy phân,
Vấn xương kiếm vảy chớ cân chớ nài.
Dị hình vảy đóng cũng tài,
Thấy nó dị diện nào ai biết gì.
Vảy nào vấn ra một khi,
Hình như nhơn tự càng thi diệu tài.
Trên cựa thắt lắm rõ ràng,
Hoặc nó đâm mắt cho tàng mà phân.
Ngang cựa dưới cựa ân cần,
Thắc lắm đâm mắt mười phần nào e.
Vảy hình kim đóng ngang bìa,
Vấn ngang là vảy chữ đề bình an,
Vảy nào mà thấy đóng ngang,
Ðá nhằm một cái nửa bên ngặt nghèo.
Ðôi vảy chen lại tự nhơn,
Chỉ ra áp khẩu nên thân đâu là.
Ngón nội thấy vảy chỉ ra,
Gà ấy ăn độ phải ghi tấc lòng.
Vảy độ chỉ ra rành rành,
Gà đà ăn độ lời đành bảo cho.
Vảy độ mấy vảy chẻ ra,
Ðà ăn mấy độ coi qua thì tường.
Dạy rằng cho độ mọi đường.
Tương sanh tương khắc có tường hay chưa ?
Từ nay cho những ngàn xưa,
Phong trần đã lắm bây giờ mới tinh.
Tùy cơ ứng biến rất xinh,
Ăn vì dày trí, phải gìn lời khuyên.
Hoài chi tấm bạc đồng tiền,
Trông gặp thì đá thua phiền đặng sao !
Lựa cho hiệp cách con nào,
Ðá thì thấy thắng phép trao chẳng lầm.
Dám khuyên những khách hùng tâm,
Của này xin nhớ giá cầm là chơi.
Ô thủy, tía hoả, tánh trời.
Nhạn kim, xám mộc, thổ thì huỳnh kê.
Gà ó thổ vượng tư bề,
Cùng vàng đồng mạng chớ hề nghi nan.
Gà bông gà chuối, xám, vàng,
Gà lau, gà chuối, cùng chàng cú kê,
Cứ theo sắc chánh mà suy,
Ngũ hành ngũ sắc kể gì dáng lông.
Xám son, cú chuối nổ bông,
Thiệt là sắc dáng phải ghi tỏ tường.
Giả như xám trổ mã vàng,
Thiệt là sắc mộc màu vàng kể chi.
Bông nổ mã ô đen sì,
Màu thời chẳng kể, kể thì thủy ô.
Như vàng mã chuối trỏ vô,
Kể là sắc thổ chuối dò làm chi.
Gà tiá trổ lau một khi,
Ðành rồi hoả mạng ai thì kể lau.
Gà nhạn trổ đen vàng màu,
Chánh sắc kim thiệt ai hầu vàng đen.
Sắc dáng cũng ăn sắc toàn,
Tương sanh tương khắc cậy liền can chi.
Hoặc là thủy vượng hoả suy,
Cũng hay tương khắc tứ thì chẳng không.
Mùa xuân mộc thạnh khôn cùng.
Gà nhạn tuyết ấy khắc đồng mấy cho.
Mùa hè khí vận lửa lò,
Gà tiá hoả mạng ấn phu với hè.
Qua thu âm khí nặng nề,
Ó gà thủy cũng sánh kề kém đâu.
Ðông lai thủy thuộc ruộng sâu,
Ðừng cho gà xám mạng sanh phải mùa.
Ó vàng hai sắc một pho,
Thổ vượng tứ quí bốn mùa có vay.
Cho hay thổ mẫu sanh ra,
Kim nhờ thổ mạch mới là có kim.
Kim lại sanh thủy chớ hiềm,
Thủy thời sanh mộc, hoả hiềm mộc sanh.
Ấy là ngũ hành tương sanh,
Lại dạy tương khắc sẵn dành đinh ninh.
Ðã hay thua đã tương sanh,
Nhưng mà tương khắc tắc tình lạ thay.
Ô thủy ăn tiá hoả ngay,
Tiá ăn kim nhạn ngày rày chẳng lâu.
Nhạn ăn xám mộc rất mau,
Xám mộc ăn thổ ó, lau, với vàng.
Nó hay phản khắc ghe (nhiều) đàng.
Ó thì ăn tiá vàng thường ăn ô,
Nhựt thần cho đặng cũng phò,
Can chi hiệp nó chẳng lo nỗi gì.
Giáp ất là mộc vân vi,
Bính đinh ngày ấy hoả thì chẳng sai.
Canh tân vốn thiệt kim hoài,
Nhâm quí thuộc thủy mà ai chẳng tường.
Mậu kỷ thổ vượng trung ương,
Tương sanh đặng nó, nó càng thêm xuê.
Ngày thời lấy thế mà suy,
Kim, mộc, thủy, hoả, thổ thì phải coi.
Ngày sanh hay khắc mấy ngôi,
Phải phân cho rõ hẳn hòi mà toan.
Giả như ngày thuộc kim toàn,
Vàng tiá thì hơn, xám nhạn thì thua.
Ngày nào thuộc mộc tía no,
Xám nhạn cũng thắng, ó đùa chạy ngay.
Ngày mà thuộc thủy nhẫn ngày,
Ó, Ô đều thắng, vàng rày lại thua.
Ngày nào thuộc hỏa ngày mô,
Ó vàng đều thắng, tía đồ vô công.
Ngày mà thuộc thổ vun trồng,
Ó nhạn đều thắng, ô thua chạy dài.
Phép xem này nữa chẳng sai,
Kim, mộc: ó, thổ : ô nhai thủy trầm.
Thổ , kim, hoả, vận tam lâm,
Nhựt thần là thủy khắc thâm ba chàng.
Xám, mộc, nhạn, kim rõ ràng,
Ngày lại gặp thủy phải toan trở về.
Ô thuộc mạng thủy thường lề,
Nhạn tài cho lắm mựa hề giao phong.
Ó thổ gặp ngày mộc xung,
Nhựt thần thọ khắc, thế phòng bị thương.
Tiá thuộc mạng hoả là thường,
Ô thủy gặp hoả phải nhường anh va.
Ô là mạng thuộc thủy hòa,
Xám mộc đầu gặp nẻo xa cũng về.
Ó, vàng đều thổ một bề,
Gặp đặng ngày hỏa ăn dè thủy ô.
Tuổi già đã tám mươi lăm,
Dọn đặng một cuốn cầm bằng ngàn cân.
Chỉ bày đã hết xa gần,
Nghề chơi song cũng tinh thần vậy vay,
Ai dầu coi đến sách này,
Trăm người xin thấy công dày mà thương.
Phong lưu tài trí cao cường,
Ngàn năm xem xét thì tường tài năng.
Chữ rằng đỗ vật tư nhơn
Tiên giác, hậu giác ân cần một chương.

CHUNG
Giao Hòa, lão nhiêu Nguyễn Phụng Lãm
(Báo Nông cổ mín đàm, 1902)




Ðạo Kê Diễn Nghĩa

Hậu biên yến quản đồng hành,
Giáp long chi tự điềm lành hữu linh.
Âm minh thư đoản tài tình,
Âm minh hùng đoản thanh vang hổ gầm.
Hổ gầm khẩu chớ lặng câm,
Hoặc rung khẩu hạ biết ra vẹn toàn.
Vậy thời cho rõ đừng oan,
Kẻo mà hay phản "Đạo Kê" là thường.
Xem gà ta phải cho tường,
Rõ rằng "hoa thới" một đường thẳng ngay.
Nội lên tiếp ứng nào hay,
Có mà "giáp độc" chận ngay là tài.
Chận rồi còn thể là hai,
Chấn trên giữ dưới thế hoài phải phân.
"Thần hổ đệ nhất" nên cân,
"Hổ thần đệ nhị" cũng phân rõ ràng.
Quay sang "liên cước tam hoàn",
Đôi chân phải có ngọc song mặt tiền.
Rõ ràng nó đá đòn kiêng,
Lại thêm đòn thủ mé cần đòn ngang.
Thêm rằng bể hậu khai biên,
Là tiên giáng xuống cậu tên gà nòi.
Trường thành địa giáp nên coi,
Những vảy ấy có gà hay thường thường.
Thới mang nhân tự một đường,
Dễ mà khinh nó sọ bêu phải tường.
Phải tường tứ ứng mà thương,
Đôi chân như một trường nương người mời.
"Song liên" là vảy của trời,
Phải xem cho nhớ đời đời nước hai.
Hiểu rằng vảy nhỏ "lạc mai",
Chẳng nên căn cứ một hai đòn tài.
Đòn tài bán nguyệt nữ giai,
Thêm vào ngón giữa ra oai nhiều đường.
Đừng cho thất hậu bản lườn,
Riêng hai thứ ấy kiên cường phải sâu.
Tam tài tứ quý là đâu,
Song tam song quý mới hầu tài cho.
Gà tài vảy độ càng to,
Nghinh thiên cho tỏ bo bo "độ điền".
Độ điền mới quý làm sao,
Hẳn là vua cả trên cao lộng hành.
Đến lần biên độc làm anh,
Đa biên mà dứt chẳng lành hiện ra.
Dặm xa ngoại ngón chỉa ra,
Gà hay cũng đặng tài xa phải đòn.
Ngón giữa giáp vảy nhập môn,
Tài hay móc họng như côn thọc hầu.
Con nào sọ thắt liền nhau,
Biết rằng là nó cam đau chịu đòn.
Khấc đầu nó chịu đá lòn,
Lủi sau lòn trước là con thế gà.
Thế gà hẳn có tài ma,
Nhằm đâu cũng đặng miễn là phản công.
Ga mà có quản mai hồng,
"Mai son" thời biết anh hùng là đây.
"Tam Vinh" vảy ấy gà hay,
Lộc điền cũng đặng gà cay gà kỳ.
"Tiểu son" tấm đỏ "ác tinh",
Nó là một thứ nên kinh phải nhường.
Vào tay cho biết đoạn trường,
Quản ngay mới đặng một đường như tên.
Ghim kia trường đoản một bên,
Nó là độc nhãn có tên rành rành.
Xét cho có ngọn có nghành,
Con nào gò nhật là anh can trường.
Gò cao mặt khuyết mà thương,
Thương chi gò lép nhãn to mà lồi.
Thẳng lưng cánh hẹp đã rồi,
Lại thêm đuôi phụng cổ đôi mình đầy.
Bày ra lưng tốt như vầy,
Lưng tôm chẳng khéo lưng gầy tài nghiêng.
Ngắn lưng tài ấy bất thiêng,
Lại thêm ngắn mã ngắn biên thường tài.
Đuôi dài giữa thủ một hai,
Vũ đôi đa sắc đa oai mà trường.
Hậu thêm lông quản lông cương,
Hẳn là lông tượng có đường hiển vinh.
tài như sấm động vang đình,
Một mình trấn thủ "kê linh" "kê thần".
Phụng đuôi điểm rất ân cần,
Quăn lông xoắn mã trông bần mà thương.
Kê kia phản vỹ nhiều đường,
Đặng xem cho biết "tứ thương khứ đà".
Một hai mão thủ xem qua,
Dáng to mà ngã bất là chỉ thiên.
Anh hùng chẳng ngã chẳng nghiêng,
Chấn trên mồng thủ trung kiên thăng trời.
Lại thêm hàm kéc lá đôi,
Mỏ xuôi mà đoản chính tôi anh hùng.
Túc trường có thể hình cung,
Đại song đại lép tài trung văn toàn.
Nở đùi ngắn quản thì ngoan,
Hậu trên nở dưới thắt ngang cán thần.
Cán thần cứ một mà phân,
Đùi hai trên dưới bất cân mà tài.
Nhìn xa ngón ngọ thấy dài,
Sát trung cang điểm là hai thứ quà,
Ngực gà cũng thể nhìn qua.
Gặp như thực tả "quý kê" hẳn là.
Hẳn là giống ấy văn gia,
Đa mưu chiến lược tài ra tật nguyền.
Lưỡi đầu lưỡng chẽ đã duyên,
Lại thêm lưỡi thấp lưỡi chuyên như rùa.
Gà này giống tỏ con vua,
Điểm đen đầu lưỡi bất thua "kê thần".
Như trên đã kể ân cần,
Kẻo rằng chẳng đặng xa chân thời phiền.
Bấy lâu tướng vảy bất duyên,
Cùng xin xuất hết chinh chuyên "Đạo gà".
Đạo gà như thể trăm hoa,
Biết đâu mà kể vảy xa vảy gần.
Xa gần nó ở ngoài chân,
Lộ dung hình dữ nên phân thế này.
Con nào đá cựa đá tầy,
Đá ngang đá dọc đá rày chẳng kiêng.
"Vy đao" "yểm địa" "thắt biên",
Thì ra vảy ấy bất kiêng bất nhường.
Thất hậu đoản thẳng một đường,
Lại thêm chia gối chán chường ối a !
Ai ơi áp khẩu chỉ ra,
Tài hay lụn bại thêm là phí công.
Đôi chân thủy được như sông,
Vảy khô như chết móng rồng phải kiêng.
"Tam Tài" đòn quý đòn thiêng,
Nó hay quăng đá bất kiêng chẳng nề.
Chân nào tứ trụ đa thê,
Đòn hay hiểm hóc vỗ về nước khuya,
"Lạc ma hàm cốc" cũng khuya,
Còn như ám chỉ ra tia độc đòn.
Xuyên thành hổ trảo nhiều con,
chém như dao cắt địch bon chạy dài.
Cẳng nào vấn án hoành khai,
Khôn lanh như chớp chẳng sai nhiều đường.
"Hổ đầu" "hắc bạch" phải thương,
Như thương "ẩn địa" "giáp cương" là thường.
Nhật thần hổ khẩu khai vương,
Chỉ tài võ nghệ cao cường phải ra.
Đao kia vảy đóng hoa cà,
Ấy là đao độc chết thà chẳng khinh.
Gặp tên song phủ giáp kinh,
Nhất thời đâm chết nhì thời bất dung.
Xem đao phải biết hãi hùng,
Cựa kim đóng thấp vòng cung vẹn toàn.
Phòng đao "giáp thới" truy hoan,
Ửng tâm nhật nguyệt mưu toan hổ rừng.
Thới mà cao thấp không chừng,
Án bên cánh tả đoản đừng phải phân.
Phủ hoành song giáp là trân,
Đòn luôn khép chặt đôi chân phải tường.
"Nhím kê" nó thật cao cường,
"Mỵ kê" mà có ngũ thương tử hình,
Dung nhan ấy thật là tinh,
Ngưỡng qua thời biết anh linh cả đời.
"Án thiên" gối phủ an nơi,
Gà hay kiếm đặng mà chơi mà chiều.
"Ám long" vảy ấy mĩ miều,
Một là "quái kiệt" hai là "linh kê".
Khai tiền vảy đóng một bề,
Vàng son đã hết gà chê gà thường.
Gà thường gối vảy ngũ tu,
Hoặc chân rọc chậu sinh ngu đui mù.
Vô đòn vô thế bất chu,
Là chân ngậm thẻ mạng tu phải tường.
Thập phần "phủ địa" là vương,
Thập ngay song địa cong đường đón đao.
Đôi chân như thật con nào,
Gà hay hiếm có tài cao phủ đầu.
Ví dầu ngự vày "liên châu",
"Huyền trâm" "khắc cựa" sanh câu thọc hầu.
Giáp cần đóng ở cao lâu,
Nằm bên tai tượng chớ đâu quản gà.
Kê này mới thật là ma,
Đấu đâu thắng đó hẳn là giáp linh.
"Xiên đao" vảy ấy cũng xinh,
Đa tài đâm chém mặc tình phải hay.
Độ đường hàng ấy cho ngay,
"Trái tam nhân tự" cũng hay đến cùng.
"Độ son" phải biết võ trung,
Nó là sinh đạo anh hùng nên thân.
"Hổ nhâm" ngón giữa đầu lân,
Nhị hồ hoa trổ như xuân gặp màu.
"Giao long" vảy ấy liền nhau,
Lấn qua hàng ngoại vỉa đau cắn đùi.
Con nào "ngón ngọ" rằng xui,
"Nhân tự trung tiết" lui cui chẳng nhường.
"Tả công" hàng quách nứt đôi,
Cựa hay đâm chém như đôi xuyên thành.
Chí đại dụng ấy lừng danh,
Gà hay kê quý để dành mà nuôi.
Nuôi chi dặm ngoại cán đôi,
Tiền trôi tốn của thêm bôi danh người.
Nên tìm cho tỏ một mười,
"Hậu biên" "độ kẽm" chớ thời phân hai.
Chân nào đã tỏ một hai,
Chân kia phải đặng hai phân tỏ đàng.
Đứng cho có lối có hàng,
Song song tương ứng song đàng tỏ ngay.
Chỉ cho một lối đá hay,
Ra trường đứng ngủ ẩn may rõ ràng.
Kẻ chơi người chỉ bàng quan,
Xem đâu mà đặng võ toàn ẩn kê.
Gà này thân chủ nào chê,
Bởi chưng vì nó có bề hiển vinh.
Chỉ cho kê quý mặc tình,
Một thân "ngũ đoản" âm minh như thần.
Đạo gà phải giữ vào thân,
Bao dung chẳng tỏ muôn phần xót xa.
Hậu nhân lắm kẻ xem qua,
Đạo sanh tiền khắc hậu là chẳng phân.
Vương đôi thi thể bất cân,
Thứ ngang thứ mạng thứ cần phải thua.
Kê đôi thượng hạ tranh đua,
Ắt là thua thượng, thượng thua chi tài.
Thiếu vai điềm ấy bất oai,
Có mà ăn đặng cũng hoài công nuôi.
Xét thân trường xét tới đuôi,
Lại thêm "phụng vỹ" thúc nuôi phải cần.
Ngắn đùi đóng ở giữa thân,
Ấy là kê dưới ân cần mé trong.
Đi trên trường túc hình cong,
Bỏ thân sát ức song đầu đá cao.
Đi trên đá dưới chẳng nao,
Miễn là cho đặng con nào thủ thân.
Bèn thêm khép chặt đôi cần.
Thế mà mở rộng có lần phải thua.
Sách này dựa thế tranh đua,
Cho người hiếu học thêu thùa "cáp kê",
Cáp kê lắm thế nhiều bề,
Khôn lanh mưu lược ắt về chiến công.



Back to cockfighting